Kedi ve köpeklerde pankreatit

Pankreatit, pankreasın iltihaplanmasıdır. Hafif bir iştahsızlıktan yoğun bakım gerektiren ciddi bir hastalığa kadar çok farklı şekillerde seyredebilir. Özellikle kedilerde belirtiler oldukça belirsiz olabilir.

Pankreas, besinlerin sindirilmesine yardımcı olan enzimleri üretir ve kan şekerinin düzenlenmesinde görev alan hormonları salgılar. Pankreatitte bu organın çevresindeki dokular da etkilenebilir. Bu nedenle hastalığın değerlendirilmesinde yalnızca pankreasa değil, hastanın genel durumuna bakılır.

Bu belirtiler varsa beklemeyin

Pankreatit her hastada aynı belirtileri oluşturmaz. Ancak aşağıdakilerden biri varsa hayvanın aynı gün değerlendirilmesi gerekir:

• Tekrarlayan veya durmayan kusma
• Su içtiğinde dahi kusma
• Belirgin halsizlik veya çevreye karşı ilgisizlik
• Tamamen yemek yemeyi bırakma
• Şiddetli karın ağrısı
• Karnına dokunulduğunda tepki verme
• Ayağa kalkmak istememe veya belirgin güçsüzlük
• Şiddetli ishal
• Kanlı kusma veya dışkı
• Sararma (göz akında, diş etlerinde ya da deride)
• Soluk diş etleri
• Bayılma veya bilinç değişikliği
• Hızlı veya zor soluma
• Belirgin sıvı kaybı

Bunlardan bayılma, soluk diş eti ya da zor soluma varsa beklemeyin, hemen yola çıkın.

Özellikle yavru, yaşlı veya başka bir hastalığı bulunan kedi ve köpeklerde uzun süre beklemek doğru değildir.

Kliniğimiz her saat açıktır. Şimdi mi gelmeli sabahı mı beklemeli kararsızsanız gece ve hafta sonu sayfası yardımcı olur; acil belirtilerin tamamı acil sayfasındadır.

Kedilerde pankreatit neden daha zor fark edilebilir

Kediler pankreatitte her zaman kusmaz. Bazı kedilerde ilk fark edilen bulgular yalnızca şunlar olabilir:

• Daha az yemek
• Saklanma
• Normalden fazla uyuma
• Hareketlerde azalma
• Kilo kaybı
• Tüy bakımının azalması

Bu nedenle birkaç gündür belirgin şekilde iştahsız ve durgun olan bir kedide kusma olmaması ciddi bir hastalığı dışlamaz. İştahsız bir kedide nelere bakılacağı kedim yemek yemiyor, kusan bir kedide kedim kusuyor yazısında.

Kedilerde pankreatit aynı zamanda bağırsak ve safra yolu hastalıklarıyla birlikte görülebilir. Bu nedenle değerlendirme sırasında karın ultrasonunda diğer organların da incelenmesi önemlidir.

Köpeklerde pankreatit nasıl görülür

Köpeklerde kusma ve karın ağrısı genellikle daha belirgindir.

İştahsızlık, halsizlik, ishal ve sıvı kaybı görülebilir. Bazı köpekler karın ağrısı nedeniyle ön bacaklarını yere uzatıp göğsünü aşağı indirirken arka kısmını yukarıda tutabilir; buna “dua pozisyonu” denir.

Ancak belirtiler yine pankreatite özgü değildir. Özellikle tekrarlayan kusmada yabancı cisim ve bağırsak tıkanıklığı gibi acil durumların ayırt edilmesi gerekir. Kusmanın öbür nedenleri köpeğim kusuyor yazısında.

Pankreatit nasıl anlaşılır

Pankreatitin tanısı çoğu zaman tek bir testle konmaz.

Veteriner hekim önce hastalığın ne zaman başladığını, kusma olup olmadığını, iştahı, su tüketimini, dışkılamayı, kullanılan ilaçları ve daha önce benzer bir sorun yaşanıp yaşanmadığını öğrenir.

Ardından fizik muayenede vücut sıcaklığı, sıvı kaybı, mukozalar (diş eti rengi gibi), kalp ve solunum, karın bölgesindeki ağrı ve hastanın genel durumu değerlendirilir.

Şüphe oluştuğunda kan testleri ve görüntüleme yöntemleri birlikte kullanılır.

Normal çıkan tek bir test pankreatiti her zaman dışlamaz. Aynı şekilde tek başına yüksek çıkan bir pankreas testi de hastanın bütün klinik tablosundan bağımsız değerlendirilmemelidir.

Kan tahlillerinde nelere bakılır

Pankreatit şüphesinde kan tahlilinin amacı yalnızca pankreası değerlendirmek değildir. Hastalığın vücudun geri kalanını ne ölçüde etkilediğini anlamak da önemlidir.

Tam kan sayımı

Alyuvarlar, akyuvarlar ve trombositler değerlendirilir. Enflamasyon, enfeksiyon şüphesi, anemi ve bazı sistemik değişiklikler hakkında bilgi verir.

Biyokimya

Hastaya göre şu değerler incelenebilir:

• Böbrek değerleri
• Karaciğer enzimleri
• Bilirubin
• Kan şekeri
• Total protein ve albümin

Bunun önemli bir nedeni pankreatitin her zaman tek başına seyretmemesidir. Özellikle kedilerde pankreas, karaciğer-safra yolları ve bağırsak hastalıkları bir arada bulunabilir.

Elektrolitler

Sodyum, potasyum, klor ve gerektiğinde iyonize kalsiyum gibi değerler önemlidir.

Kusma, iştahsızlık ve sıvı kaybı elektrolit dengesini bozabilir. Bu değişiklikler hastanın halsizliğini artırabileceği gibi bağırsak hareketlerini, kalp ve kas fonksiyonlarını da etkileyebilir.

Bu nedenle ağır hastalarda elektrolitler yalnızca ilk muayenede değil, tedavi sırasında da tekrar ölçülebilir.

Pankreasa özel kan testleri

Pankreatit şüphesinde pankreasa yönelik özel testlerden de yararlanılabilir.

Kedilerde fPL, köpeklerde ise cPL ölçümleri pankreas iltihabını destekleyen önemli testlerdir. İkisi de kanda pankreasa özgü lipazın miktarını ölçer.

Ancak sonuçların fizik muayene, diğer kan değerleri ve ultrason bulgularıyla birlikte yorumlanması gerekir. Bir laboratuvar sonucunu tek başına “pankreatit var” veya “pankreatit yok” şeklinde değerlendirmek her zaman doğru değildir.

Hangi tahlilin neden istendiği dahiliye ve laboratuvar sayfasında anlatılıyor.

Ultrasonografi neden önemlidir

Pankreas karın içinde küçük ve çevresindeki mide-bağırsak yapılarıyla yakın ilişkili bir organdır. Bu nedenle pankreatit değerlendirmesinde karın ultrasonografisi önemli bir yere sahiptir.

Kan tahlilleri organların çalışması ve vücuttaki sistemik değişiklikler hakkında bilgi verirken ultrasonografi pankreasın ve çevresindeki dokuların yapısal olarak değerlendirilmesini sağlar. Pankreasın şu özellikleri değerlendirilebilir:

• Boyutu
• Doku yapısı
• Çevresindeki yağ dokusu
• Pankreas kanalı
• Çevresinde sıvı bulunup bulunmadığı

Ultrason sırasında yalnızca pankreasa bakılmaz. Aynı incelemede mide ve bağırsaklar, bağırsak hareketleri, karaciğer, safra kesesi ve safra yolları, böbrekler, dalak ve karın içindeki lenf düğümleri de incelenebilir.

Bu önemlidir çünkü kusma, iştahsızlık ve karın ağrısı yalnızca pankreatitte görülmez. Yabancı cisim, bağırsak tıkanıklığı, karaciğer-safra yolu hastalıkları ve başka karın içi hastalıklar benzer belirtiler oluşturabilir.

İncelemenin nasıl yapıldığı karın ultrasonu sayfasında.

Ultrason pankreatiti kesin olarak gösterir mi

Her zaman değil.

Pankreatitin ultrason bulguları hastalığın dönemine ve şiddetine göre değişebilir. Özellikle hafif veya erken vakalarda pankreas ultrasonografide belirgin değişiklik göstermeyebilir.

Bu nedenle normal görünen bir pankreas tek başına pankreatiti tamamen dışlamaz. Tersi de geçerlidir: ultrason bulguları hastanın öyküsü, muayenesi ve laboratuvar sonuçlarıyla birlikte yorumlanmalıdır.

Röntgen gerekli mi

Bazı hastalarda evet.

Röntgen pankreatitin kendisini göstermek için ultrason kadar ayrıntılı değildir. Ancak özellikle kusan bir hayvanda yabancı cisim, bağırsak tıkanıklığı veya başka bir karın içi problemin araştırılmasında kullanılabilir.

Veteriner hekim bu nedenle ultrason ve röntgeni birbirinin alternatifi değil, gerektiğinde birbirini tamamlayan iki yöntem olarak kullanabilir.

Tedavi nasıl yapılır

Pankreatitin tek bir standart tedavisi yoktur. Tedavi hastanın belirtilerine, sıvı kaybına, ağrısına, kan sonuçlarına ve eşlik eden hastalıklarına göre düzenlenir.

Tedavinin temel amaçları genellikle şunlardır:

• Sıvı ve elektrolit dengesini düzeltmek
• Bulantı ve kusmayı kontrol etmek
• Ağrıyı azaltmak
• Yeterli beslenmeyi yeniden sağlamak
• Eşlik eden hastalıkları tedavi etmek
• Komplikasyonları erken fark etmek

Her pankreatit hastasına antibiyotik verilmesi gerekmez. Benzer şekilde kullanılacak ilaçlar ve sıvı tedavisi her hasta için aynı değildir.

Beslenme neden önemlidir

Geçmişte pankreatitli hayvanların uzun süre aç bırakılması yaygın bir yaklaşımdı. Günümüzde ise uygun hastalarda beslenmenin gereksiz yere geciktirilmemesi önem taşır.

Hasta kendi isteğiyle yemiyorsa bulantı ve ağrının kontrol edilmesi gerekir.

Uzun süre yemek yemeyen kediler ayrıca karaciğer yağlanması açısından risk taşıyabilir. Bu nedenle kedilerde beslenmenin yeniden sağlanması özellikle önemlidir.

Bazı hastalarda küçük ve sık öğünler yeterliyken, kendi başına yeterli miktarda beslenemeyen hastalarda veteriner hekim beslenme tüpü gibi destek yöntemlerini değerlendirebilir.

Köpeklerde, özellikle bazı pankreatit vakalarında yağ içeriği kontrollü beslenme tercih edilebilir. Kedilerde beslenme planı ise hastanın eşlik eden hastalıkları ve beslenme durumuna göre ayrıca düzenlenir.

Ne zaman yatış gerekir

Her pankreatit hastasının yatırılması gerekmez.

Genel durumu iyi, sıvı kaybı hafif ve ağızdan beslenebilen bazı hastalar veteriner hekimin uygun görmesi halinde evde takip edilebilir.

Ancak aşağıdaki durumlarda hospitalizasyon gerekebilir:

• Tekrarlayan veya kontrol altına alınamayan kusma
• Belirgin sıvı kaybı
• Yemek ve su alamama
• Şiddetli karın ağrısı
• Elektrolit bozukluğu
• Kan şekerinde önemli değişiklik
• Sarılık
• Böbrek veya karaciğer fonksiyonlarında bozulma
• Belirgin halsizlik veya dolaşım bozukluğu
• Solunum güçlüğü
• Evde uygulanamayacak sıklıkta ilaç veya sıvı tedavisi gereksinimi

Yatış kararı yalnızca “pankreatit var mı?” sorusuna göre değil, hastanın genel durumuna göre verilir.

Yatış sırasında neler yapılır

Hospitalize edilen hastada damar yolu açılarak ihtiyacına göre sıvı tedavisi başlanabilir.

Tedavi sırasında şunlar takip edilir:

• Vücut sıcaklığı
• Nabız ve solunum
• Sıvı dengesi
• Ağrı
• Bulantı ve kusma
• İştah
• İdrar ve dışkılama
• Kan şekeri
• Gerekli hastalarda elektrolitler ve diğer kan değerleri

Ağır hastalarda kontroller daha sık yapılır ve tedavi hastanın verdiği yanıta göre gün içinde değiştirilebilir.

Pankreatitte yatışın önemli avantajlarından biri budur: tedavi yalnızca ilaçların uygulanmasından ibaret değildir; hastanın tedaviye nasıl cevap verdiği de takip edilir.

Yatışın kliniğimizde nasıl yürüdüğü hospitalizasyon sayfasında.

Eve çıktıktan sonra nelere dikkat edilmeli

Taburculuk sonrasında verilen ilaçların saatlerine ve beslenme planına uyulmalıdır.

Evde özellikle şunlar takip edilmelidir:

• İştah
• Su tüketimi
• Kusma
• Dışkılama
• Hareketlilik
• Karın ağrısı belirtileri

Tekrar kusma başlaması, yemek yemeyi tamamen bırakma, belirgin halsizlik veya ağrı gelişmesi durumunda kontrol zamanını beklemeden veteriner hekime başvurulmalıdır.

Sık sorulanlar

Pankreatit bulaşıcı mıdır

Hayır. Pankreatit bir hayvandan diğerine bulaşan bir hastalık değildir.

Pankreatit yalnızca yağlı yemeklerden mi olur

Hayır. Özellikle köpeklerde yağlı besinler bazı vakalarla ilişkili olabilir ancak pankreatitin tek nedeni değildir. Çoğu hastada kesin neden belirlenemez.

Kan testi normal çıktıysa pankreatit yok demek midir

Hayır. Normal çıkan tek bir test pankreatiti her zaman dışlamaz. Pankreatit değerlendirmesinde muayene, pankreasa özgü testler ve görüntüleme sonuçları birlikte ele alınır.

Ultrasonda pankreas normalse pankreatit yok mudur

Her zaman değil. Özellikle hafif ve erken vakalarda ultrason bulguları belirgin olmayabilir.

Pankreatit tamamen iyileşir mi

Hafif ve orta şiddetteki birçok hasta uygun tedaviyle iyileşebilir. Ancak hastalığın seyri her hastada aynı değildir. Ağır vakalarda hayatı tehdit eden komplikasyonlar gelişebilir ve daha yoğun takip gerekebilir.

Pankreatit tekrarlar mı

Evet. Bazı hayvanlarda tek bir akut atak görülürken bazılarında hastalık tekrarlayabilir veya kronikleşebilir. Tekrarlayan vakalarda yalnızca mevcut atağın tedavisi değil, pankreatite eşlik edebilecek veya yatkınlık oluşturabilecek diğer hastalıkların araştırılması da önemlidir.

İyileşme ne kadar sürer

Hastalığın şiddetine göre değişir. Hafif vakalar uygun destek tedavisine hızlı yanıt verebilirken ağır pankreatit daha uzun süreli hospitalizasyon ve yakın takip gerektirebilir. Bu nedenle ilk günkü görünüm kadar tedavinin ilk saatleri ve günlerinde hastanın verdiği yanıt da önemlidir.

Evde insan ilacı verebilir miyim

Hayır. Özellikle insanlarda kullanılan bazı ağrı kesiciler kedi ve köpeklerde ciddi zehirlenmelere, mide-bağırsak hasarına veya böbrek sorunlarına yol açabilir. Veteriner hekiminiz önermeden ilaç vermeyin.