Kalp hastalığının zor yanı gürültülü olmaması. Kedilerde ve köpeklerde kalp aylarca, bazen yıllarca sessizce zorlanır ve sahibin fark ettiği ilk şey çoğu zaman hastalığın kendisi değil, onun geç dönemdeki sonucudur.

Bu yazı evde nelere bakılacağını anlatıyor. İncelemenin nasıl yapıldığı ayrı bir sayfada: ekokardiyografi.

Evde görebileceğiniz belirtiler

Dinlenirken hızlanan solunum. En erken ve en güvenilir işarettir; aşağıda nasıl sayılacağı yazılı
Nefes almada güçlük, karnı kullanarak soluma, boynu uzatıp dirsekleri açarak durma
Çabuk yorulma. Köpekte yürüyüşün kısalması, kedide zıplamayı bırakma
Öksürük, köpeklerde, özellikle geceleri ve yattıktan sonra artan
Bayılma ya da bayılmaya benzer ataklar, çoğu zaman heyecan ya da efor sırasında
Halsizlik, saklanma, oyuna ilgisizlik
İştahsızlık ve kilo kaybı
Karnın şişmesi, sıvı birikmesine bağlı
Diş etlerinde solukluk ya da morarma
Kedilerde arka bacaklarda ani güçsüzlük, ağrı ve bacakların soğuması

Son maddeyi ayrıca yazmak gerekiyor. Kedilerde kalp içinde oluşan bir pıhtı koparak arka bacaklara giden damarı tıkayabilir. Kedi birden bacaklarını kullanamaz, yüksek sesle ağrı belirtir ve bacakları soğur. Bu bir acildir ve saatlerle ölçülür.

Önemli olan şu: bu belirtilerin hiçbiri yalnızca kalbe özgü değildir. Aynı tabloyu akciğer hastalıkları, kansızlık, ağrı ve hormonal sorunlar da yapar. Ayırmanın yolu muayene ve görüntülemedir.

Evdeki en işe yarar ölçüm: uyku solunum sayısı

Sahiplerin evde yapabileceği en değerli takip budur ve neredeyse hiç kullanılmaz.

Hayvan derin uykudayken göğsün bir kez inip kalkmasını bir soluk sayın. Otuz saniye sayıp ikiyle çarpın. Oyundan hemen sonra, sıcakta ya da huzursuzken saymayın.

Dinlenme sayısının dakikada 30’un altında olması normaldir. Uykuda sürekli 30’un üzerindeyse kontrol gerekir; 40’ın üzerindeyse aynı gün.

Asıl değeri tek bir sayıda değil, eğride. Haftada birkaç akşam sayıp bir yere yazın; birkaç haftada kendi hayvanınızın normalini öğrenirsiniz, ki bu genel bir sınırdan kullanışlıdır. Kalp hastalığı tanısı almış hayvanlarda akciğerde sıvı birikmesi çoğu zaman ilk olarak bu sayıdan anlaşılır, hayvan hâlâ iyi görünürken.

Nasıl sayıldığının ayrıntısı kedim çok hızlı nefes alıyor yazısında.

Kedilerde

Kedilerde kalp hastalığı sinsidir. Kediler zaten az hareket eder ve zorlandıklarında kendiliğinden yavaşlar, yani “çabuk yoruluyor” dememiz gereken evreyi görmeyiz.

En sık görüleni hipertrofik kardiyomiyopatidir: kalp kasının kalınlaşması. Kalp kalınlaşınca dolma kapasitesi düşer, basınç geriye biner ve sonunda akciğerde sıvı birikir. Bazı kedilerde yıllarca hiçbir belirti vermez.

Kedilerde ilk belirti çoğu zaman üç şeyden biri olur: hızlanmış solunum, ani arka bacak felci ya da hiçbir uyarı olmadan ani ölüm. Bu yüzden kediyi belirti beklemeden değerlendirmek anlamlıdır, özellikle ırk yatkınlığı ya da duyulan bir üfürüm varsa.

Köpeklerde

Köpeklerde tablo yaş ve ırkla değişir.

Yaşlı küçük ırklarda en sık görülen, mitral kapağın zamanla bozulmasıdır. Kapak tam kapanmayınca kan geri kaçar, kalp genişler ve büyüyen kalp soluk borusuna bastırır. Klasik bulgu budur: geceleri ve yattıktan sonra artan kuru öksürük. Sahipler bunu “boğazına bir şey takıldı” diye tarif eder.

Büyük ve bazı belirli ırklarda dilate kardiyomiyopati görülür: kalp kası incelir ve kasılma gücü düşer. Burada ilk belirti öksürükten çok çabuk yorulma, halsizlik ve bayılma olur.

Köpeklerde öksürüğün öbür nedenleri ve sesinin ne anlattığı köpeklerde öksürük yazısında.

Üfürüm ne demek, ne demek değil

Üfürüm bir hastalık değil, bir sestir: kalpteki kan akımının düzensizleştiğini gösterir.

Üfürüm duyulan her hayvanda kalp hastalığı yoktur. Yavrularda büyümeyle kaybolan masum üfürümler görülür, kansızlık ve ateş de üfürüm yapar.

Kalp hastalığı olan her hayvanda da üfürüm duyulmaz. Kedilerde bu özellikle geçerlidir; ileri kardiyomiyopatili bir kedide hiç üfürüm olmayabilir.

Yani üfürüm bir soru işaretidir, yanıt değil. Yanıt görüntülemeyle gelir.

Kalp tek başına değerlendirilmez

Kalp hastalıkları çoğu zaman yalnız gelmez.

Kedilerde böbrek hastalığı, yüksek tansiyon ve hipertiroidi kalbin çalışma biçimini doğrudan etkiler; bu üçü tedavi edilmeden kalbin tablosu düzelmez. Ters yönü de doğrudur: kalp hastalığı olan bir hayvanda dolaşımdaki değişiklikler böbrekleri etkiler ve kalp ilaçlarının bir kısmı böbrek değerlerini değiştirir.

Bu yüzden kalp değerlendirmesi gerektiğinde kan basıncı ölçümü, kan ve idrar tahlili, röntgen ve karın ultrasonuyla birlikte okunur.

Tanı ve takip

Tanı ekokardiyografiyle konur: kalbin odacıkları, kas kalınlığı, kapakları ve içindeki kan akımı ultrasonla değerlendirilir.

Tanıdan sonrası en az tanı kadar önemlidir. Kalp hastalıkları ilerleyebilir, olduğu yerde durabilir ya da tedaviye yanıt verebilir; hangisi olduğunu ancak aynı ölçümleri tekrarlayarak görürsünüz. Kontrol aralığını hastalığın evresi belirler.

Bu sırada evde tuttuğunuz uyku solunum sayısı, iki kontrol arasındaki dönemin tek göstergesidir.

Ne zaman acil

Beklemeyin:

Zorlanarak nefes alma ya da ağzı açık soluyan kedi
Soluk, gri ya da mavimsi diş etleri
Bayılma ya da çöküş
Kedide arka bacaklarda ani güçsüzlük ve soğuma
Uyku solunum sayısının 40’ın üzerine çıkması

Kliniğimiz her saat açıktır. Şimdi mi gelmeli sabahı mı beklemeli kararsızsanız gece ve hafta sonu sayfası yardımcı olur; acil belirtilerin tamamı acil sayfasındadır.

Sık sorulanlar

Kalp hastalığı iyileşir mi

Çoğu kalp hastalığı geri döndürülemez, ama yönetilebilir. Tedavinin amacı hastalığı ortadan kaldırmak değil, kalbin yükünü azaltmak, akciğerde sıvı birikmesini geciktirmek ve hayvanın iyi hissettiği zamanı uzatmaktır. Erken yakalanan hayvanlarda bu süre uzun olabilir.

Kedimde üfürüm duyuldu ama hiçbir şikâyeti yok

Bu sık bir durumdur ve iki yönü de mümkündür: masum bir üfürüm olabilir ya da henüz belirti vermemiş bir kardiyomiyopati olabilir. İkisini dinleyerek ayırmak mümkün değildir. Kedi genç ve sağlıklıysa da değerlendirme önerilir, özellikle anestezi gerektiren bir işlem planlanıyorsa.

Kalp hastası hayvana egzersiz yaptırılır mı

Tamamen kesmek gerekmez ve doğru da değildir. Hayvanın kendi temposunda, kısa ve düzenli hareket genellikle uygundur; zorlayıcı koşu ve sıcakta egzersiz uygun değildir. Sınırı hastalığın evresi belirler, size ayrıca söyleriz.

Tuzsuz mama vermeli miyim

Kendi başınıza mama değiştirmeyin. Kalp hastalığında beslenme düzeni evreye göre planlanır ve yanlış zamanda yapılan kısıtlama iştahı düşürerek zarar verebilir. Kalp hastası bir hayvanda yemeyi sürdürmek, tuz miktarından önce gelir.

Kalp ilacı ömür boyu mu kullanılır

Genellikle evet, ve dozu sabit değildir: kontrollerdeki ölçümlere göre ayarlanır. İlacı kendi başınıza kesmeyin; kalp yetmezliği ilaçlarının ani kesilmesi tabloyu hızla geri getirebilir.