Tüy yolma bir hastalık adı değil. Kuşun kendi tüyünü koparması, kırması ya da dibinden kemirmesi; altında çok farklı sebepler olabilir ve bunların bir kısmı tıbbidir. “Sıkılmış” demek en kolay açıklama ama çoğu zaman ilk bakılması gereken yer orası değil.

Önce neyin tüy yolma olmadığına bakın

Yılda bir iki kez, birkaç hafta süren ve tüylerin düzenli biçimde dökülüp yenilendiği dönem tüy değişimidir. Bu sırada kuş huysuzlanır, daha çok uyur ve yeni tüylerin kını kaşındığı için kendini fazla tımarlar. Tüy değişiminde derinin üstü kapalı kalır ve tüyler her yerden dengeli dökülür.

Tüy yolma ise asimetriktir ve kuşun gagasının yetiştiği yerlerle sınırlıdır: göğüs, kanat altı, bacaklar, sırtın alt kısmı. Başı ve ensesi tertemiz kalır, çünkü oraya kendi gagası ulaşmaz. Baş bölgesinde de tüy kaybı varsa neden büyük olasılıkla tüy yolma değildir ve ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Tıbbi nedenler önce elenir

Kliniğe gelen tüy yolma vakalarının önemli bir kısmında altta bedensel bir sebep bulunur. Sık görülenler:

Deri ve tüy folikülü sorunları. Kaşıntı yapan her şey kuşu kendi tüyüne yöneltir.
İç parazitler. Muhabbet kuşu ve sultan papağanlarında giardia, kaşıntıyla ve tüy yolmayla birlikte görülebilir.
Karaciğer hastalığı. Yağlı karaciğer, yalnızca tohumla beslenen kuşlarda yaygındır ve tüy kalitesini bozar.
Beslenme eksikliği. Yalnız darı ve ayçekirdeğiyle beslenen bir kuşta A vitamini eksikliği deriyi ve tüy yapısını bozar.
Solunum yolu sorunları. Rahatsızlık duyan kuş kendini kurcalar.
Üreme hormonlarının sürekli uyarılması. Uzun aydınlık, sürekli ayna, sahibinin sırtını okşaması ve kutu benzeri kuytular kuşu yıl boyu kuluçka moduna sokabilir.

Bu yüzden ilk adım muayenedir. Deriye bakılır, dışkı incelenir, gerekirse kan alınır. Sebep bulunmadan davranış konuşmak, çoğu zaman zaman kaybıdır.

Çevrede sık atlanan üç şey

Uyku. Kuşun karanlıkta ve sessizlikte on ile on iki saat uyuması gerekir. Salonda, televizyonun yandığı bir odada duran kafes bunu vermez. Kronik uykusuzluk kuşta huzursuzluk ve tüy yolma ile sonuçlanabilir.

Banyo. Düzenli banyo yapamayan kuşun derisi kurur. Haftada birkaç kez ılık suyla püskürtme ya da içine girebileceği sığ bir kap çoğu kuş için yeterlidir.

Boş zaman. Kafeste yalnız duran, çiğneyecek bir şey bulamayan ve gün boyu tek başına kalan bir kuş kendi bedenini uğraş edinir. Yenilenen dallar, yırtılabilecek malzemeler ve yiyeceğin kolayca bulunmadığı düzenler bunun karşılığıdır.

Kendiniz yapmayın

Kuşa yakalık takmak akla gelen ilk çözümdür ve tek başına yanlıştır. Yakalık nedeni ortadan kaldırmaz, kuşun beslenmesini ve dengesini bozar, çoğu kuşta gerginliği artırır. Gerekiyorsa muayeneden sonra ve doğru ölçüde takılır.

İnternette anlatılan acı biberli ya da kimyasal spreyler de deriyi tahriş eder ve sorunu büyütür.

Ne zaman aramalı

Deri açıldıysa, kanama varsa ya da kuş aynı noktayı kemiriyorsa
Tüy kaybıyla birlikte iştah azaldıysa, dışkı değiştiyse ya da kuş sessizleştiyse
Tüy dökülmesi başta ve ensede de varsa
Nefes alışında değişiklik varsa

Tüy yolma erken bakıldığında yönetilebilir; alışkanlık haline geldikten sonra sebep çözülse bile davranış sürebilir. Bu yüzden beklemek işe yaramaz.